Ile wynosi trzynasta pensja i komu przysługuje?
Trzynasta pensja w Polsce wynosi 8,5% sumy wynagrodzeń brutto otrzymanych w danym roku kalendarzowym. Nie jest więc automatycznie równowartością jednej miesięcznej pensji. Świadczenie dotyczy przede wszystkim pracowników sfery budżetowej, a wypłata za poprzedni rok powinna nastąpić najpóźniej do 31 marca.
Komu przysługuje trzynasta pensja?
Dodatkowe wynagrodzenie roczne, potocznie nazywane trzynastką, regulują przepisy ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym. Obejmuje ona pracowników jednostek sfery budżetowej, między innymi urzędów, szkół publicznych, sądów, jednostek samorządowych oraz innych państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych.
Co do zasady trzeba przepracować u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy w roku kalendarzowym. Po przepracowaniu pełnych 12 miesięcy pracownik otrzymuje świadczenie obliczone od całorocznych zarobków. Przy krótszym stażu, ale wynoszącym co najmniej 6 miesięcy, kwota jest związana z wynagrodzeniem uzyskanym w tym okresie.
Podstawowe zasady dotyczące stażu można przedstawić następująco:
| Okres pracy w roku | Prawo do świadczenia |
|---|---|
| Mniej niż 6 miesięcy | Zasadniczo brak prawa, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie |
| Co najmniej 6, ale mniej niż 12 miesięcy | Prawo do kwoty ustalonej na podstawie wynagrodzenia za przepracowany okres |
| Pełne 12 miesięcy | Prawo do świadczenia obliczonego od wynagrodzeń za cały rok |
Przepisy przewidują wyjątki od wymogu 6 miesięcy, między innymi w przypadku niektórych nauczycieli rozpoczynających pracę w trakcie roku szkolnego, zatrudnienia sezonowego, przejścia na emeryturę lub rentę, likwidacji pracodawcy oraz korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego. Urlop wypoczynkowy jest traktowany jako okres pracy.
Z ustawy wyłączone są między innymi:
- żołnierze i funkcjonariusze służb mundurowych, w tym Policji, Straży Granicznej i Państwowej Straży Pożarnej
- funkcjonariusze służb specjalnych, takich jak ABW, AW, SKW, SWW i CBA
- funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej, Służby Więziennej i Służby Ochrony Państwa
- osoby zajmujące kierownicze stanowiska państwowe
Jak obliczyć wysokość trzynastej pensji?
Podstawą obliczeń jest suma wynagrodzeń brutto wypłaconych za pracę w danym roku. Najprostszy wzór wygląda tak:
trzynasta pensja = suma wynagrodzeń brutto × 8,5%
Przy obliczeniach bierze się pod uwagę wynagrodzenie zasadnicze oraz składniki, które zgodnie z przepisami wchodzą do podstawy dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Zasiłki z ubezpieczenia społecznego nie zwiększają tej podstawy.
Przykład obliczenia pełnej kwoty wygląda następująco:
- Ustal sumę wynagrodzeń brutto wypłaconych za pracę w roku, na przykład 60 000 zł.
- Pomnóż tę kwotę przez 0,085.
- Otrzymasz 5 100 zł brutto, ponieważ 60 000 zł × 0,085 = 5 100 zł.
Jeżeli pracownik przepracował 9 miesięcy i w tym czasie otrzymał 45 000 zł brutto, obliczenie wyniesie 45 000 zł × 0,085, czyli 3 825 zł brutto. Ostateczna kwota wypłaty będzie niższa po potrąceniu podatku i składek, jeśli są należne.
Zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński oraz inne świadczenia zastępujące wynagrodzenie za pracę nie wchodzą do podstawy obliczeń. Okres pobierania zasiłku chorobowego może też nie zostać zaliczony do wymaganego okresu efektywnej pracy. Dlatego samo trwanie umowy podczas długiego L4 nie zawsze wystarczy do spełnienia wymogu 6 miesięcy.
Kiedy wypłacana jest trzynasta pensja?
Pracodawca powinien wypłacić dodatkowe wynagrodzenie roczne najpóźniej do 31 marca roku następującego po roku, którego dotyczy świadczenie. Przykładowo trzynastka za 2025 rok powinna zostać wypłacona do 31 marca 2026 roku.
W razie likwidacji pracodawcy i rozwiązania stosunku pracy z tego powodu wypłata może stać się wymagalna wcześniej, w dniu ustania zatrudnienia.
Co może pozbawić prawa do trzynastki?
Spełnienie wymogu stażu nie gwarantuje wypłaty w każdej sytuacji. Pracownik może całkowicie utracić prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, jeżeli wystąpią przewinienia wskazane w ustawie.
Prawo do trzynastki można stracić między innymi za:
- nieusprawiedliwioną nieobecność w pracy trwającą dłużej niż 2 dni
- stawienie się do pracy lub przebywanie w pracy w stanie nietrzeźwości
- rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika
- zwolnienie dyscyplinarne
L4 samo w sobie nie odbiera prawa do świadczenia. Może jednak wpłynąć na nie pośrednio, jeżeli okres pobierania zasiłku spowoduje niespełnienie wymaganego stażu. W takim przypadku problem dotyczy zarówno prawa do trzynastki, jak i wysokości jej podstawy.
Najważniejsze jest rozróżnienie między miesięczną pensją a dodatkowym wynagrodzeniem rocznym. Polska trzynastka to 8,5% rocznych wynagrodzeń brutto uwzględnianych zgodnie z ustawą, a nie z góry ustalona pełna wypłata za jeden dodatkowy miesiąc.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sprawie konkretnego stażu, składników wynagrodzenia lub prawa do świadczenia warto sprawdzić dokumentację kadrową i aktualne przepisy ustawy.
