Progi unijne – netto czy brutto? Jak poprawnie je interpretować?

Netto. Progi określone w ustawie Prawo zamówień publicznych (PZP), zarówno krajowe, jak i unijne, porównuje się z wartością zamówienia bez podatku VAT. Doliczenie VAT do szacunku może prowadzić do błędnej kwalifikacji postępowania.

Szybka odpowiedź

• Podstawą jest całkowite szacunkowe wynagrodzenie wykonawcy bez VAT.
• Kwota brutto nie służy do ustalenia, czy zamówienie przekracza próg krajowy albo unijny.
• Progi wyrażone w euro przelicza się na złote według kursu wskazanego przez Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych.

Dlaczego progi liczy się netto?

Wartość szacunkowa zamówienia powinna odzwierciedlać wynagrodzenie należne wykonawcy, ale bez podatku od towarów i usług. Taką wartość zamawiający ustala z należytą starannością przed wszczęciem postępowania. VAT nie jest więc elementem, który decyduje o przekroczeniu danego progu.

Przyjęcie wartości netto zapewnia jednolity sposób kwalifikowania zamówień. Stawka VAT może zależeć od rodzaju dostawy, usługi lub robót budowlanych, a w określonych sytuacjach także od statusu podatkowego wykonawcy. Uwzględnienie podatku utrudniałoby porównywanie zamówień i mogłoby sztucznie podwyższać ich wartość.

Znaczenie wartości netto można sprowadzić do kilku zasad:

• Neutralność podatkowa – VAT nie wpływa na podstawę szacowania wartości zamówienia.
• Porównywalność – zamówienia są kwalifikowane według jednolitego kryterium, niezależnie od stawki podatku.
• Właściwa kwalifikacja procedury – wartość netto decyduje o zastosowaniu przepisów krajowych albo bardziej sformalizowanych reguł związanych z progami unijnymi.
• Prawidłowe przeliczenie euro – próg unijny w euro przelicza się na złote według kursu określonego w obwieszczeniu Prezesa UZP.

Na lata 2026–2027 średni kurs stosowany do przeliczania wartości progów unijnych wynosi 4,31 zł za euro. W praktyce należy stosować kwoty oraz kurs właściwe dla okresu, w którym prowadzone jest dane postępowanie. Progi unijne są aktualizowane co dwa lata, dlatego nie należy bez sprawdzenia korzystać z tabel dotyczących poprzedniego okresu.

Co grozi za doliczenie VAT do wartości zamówienia?

Doliczenie VAT może zawyżyć wartość zamówienia i spowodować przypisanie go do niewłaściwego reżimu. Zamawiający może wtedy zastosować bardziej sformalizowaną procedurę, mimo że nie było ku temu podstaw, albo odwrotnie – błędnie uznać, że próg nie został osiągnięty, jeśli przyjmie niewłaściwe założenia przy szacowaniu.

Skutkiem błędu może być zakwestionowanie prawidłowości postępowania, zastosowanie niewłaściwego trybu, a w określonych przypadkach także ryzyko odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Nieprawidłowe oszacowanie może również wpływać na ocenę ważności czynności podjętych w postępowaniu lub zawartej umowy.

Przed ustaleniem progu trzeba więc sprawdzić w szczególności:

• czy wartość obejmuje całe przewidywane wynagrodzenie wykonawcy,
• czy z szacunku wyłączono podatek VAT,
• czy zastosowano próg właściwy dla rodzaju zamówienia i zamawiającego,
• czy użyto kursu euro obowiązującego dla danego okresu.

Progi krajowe i unijne – wartości netto

Próg krajowy określa moment, od którego co do zasady znajduje zastosowanie PZP. Do 31 grudnia 2025 r. wynosił 130 000 zł netto. Od 1 stycznia 2026 r. próg stosowania ustawy został podniesiony do 170 000 zł netto.

Progi unijne są odrębnymi granicami. Ich przekroczenie wpływa na zakres obowiązków proceduralnych, między innymi sposób publikacji ogłoszeń i wymagania dotyczące prowadzenia postępowania. Poniższe kwoty są wartościami netto.

Ostateczną wartość progu należy zawsze zweryfikować w aktualnym obwieszczeniu Prezesa UZP. Przy ocenie, czy zamówienie przekracza próg unijny, punktem wyjścia pozostaje jednak niezmiennie wartość netto, bez VAT.