Ile wynosi opłata reprograficzna?
Opłata reprograficzna wynosi zasadniczo 1% ceny netto urządzenia lub nośnika, między innymi smartfona, tabletu, laptopa, telewizora z funkcją nagrywania czy dysku. Nowe przepisy zostały podpisane, ale nie zaczynają obowiązywać od razu. Przewidziano 6 miesięcy od ogłoszenia rozporządzenia w Dzienniku Ustaw na przygotowanie się przedsiębiorców. Opłatę rozliczają producenci i importerzy, a nie konsumenci bezpośrednio.
Czym jest opłata reprograficzna?
Opłata reprograficzna, nazywana także opłatą od czystych nośników, ma rekompensować twórcom możliwość wykonywania przez osoby prywatne kopii utworów na własny użytek. Chodzi między innymi o muzykę, filmy, fotografie, książki i inne treści chronione prawem autorskim.
Mechanizm funkcjonuje w polskim prawie od 1994 roku. Dotychczasowy wykaz obejmował głównie starsze urządzenia i nośniki, takie jak kasety VHS, faksy czy nagrywarki DVD. Aktualizacja przygotowana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma uwzględnić sprzęt powszechnie używany obecnie, w tym telefony komórkowe, tablety, komputery i nowoczesne nośniki pamięci.
Resort przedstawia zmianę jako dostosowanie systemu do cyfrowego sposobu korzystania z treści. Krytycy wskazują natomiast, że smartfon czy laptop służy przede wszystkim do pracy, nauki, komunikacji i korzystania z legalnych usług cyfrowych. Sama możliwość zapisania pliku na urządzeniu nie przesądza przecież o wykonywaniu kopii utworów.
Jakie są stawki opłaty reprograficznej?
W przypadku większości nowych kategorii stawka wynosi 1% ceny netto sprzedaży. Cena netto jest kwotą przed doliczeniem VAT. Przykładowo, przy urządzeniu o cenie netto 3000 zł opłata wyniesie 30 zł. Nie oznacza to jednak, że dokładnie taka kwota zostanie automatycznie doliczona do ceny brutto w sklepie, ponieważ przedsiębiorca może uwzględnić koszt w swojej marży.
| Kategoria urządzenia lub nośnika | Stawka opłaty | Przykład podstawy obliczenia |
|---|---|---|
| Smartfony z wbudowaną pamięcią | 1% | 1% ceny netto urządzenia |
| Tablety z wbudowaną pamięcią | 1% | 1% ceny netto urządzenia |
| Komputery stacjonarne i laptopy | 1% | 1% ceny netto urządzenia |
| Telewizory i dekodery z funkcją nagrywania | 1% | 1% ceny netto urządzenia |
| Dyski HDD, SSD, pendrive’y i karty pamięci | 1% | 1% ceny netto nośnika |
| Płyty CD, DVD i Blu-ray | 2% | 2% ceny netto nośnika |
| Drukarki atramentowe i laserowe | 1,5% | 1,5% ceny netto urządzenia |
| Kopiarki, skanery i urządzenia wielofunkcyjne | 2% | 2% ceny netto urządzenia |
W katalogu znajdują się także inne urządzenia do utrwalania, kopiowania lub odtwarzania treści. Dlatego ostateczna stawka zależy od tego, do jakiej kategorii prawnej przypisano konkretny produkt. Nowe zasady nie sprowadzają się do jednej opłaty pobieranej od każdego urządzenia elektronicznego.
Kto płaci opłatę reprograficzną?
Formalny obowiązek zapłaty spoczywa na producentach i importerach, którzy wprowadzają urządzenia lub nośniki na rynek. Opłata nie jest podatkiem dochodowym, VAT-em ani daniną przekazywaną do budżetu państwa. Jej celem jest finansowanie rekompensaty związanej z prywatnym kopiowaniem utworów.
Konsument nie składa deklaracji i nie wpłaca opłaty osobno. Nie można jednak wykluczyć wpływu na ceny detaliczne. Producent, importer lub sprzedawca może uwzględnić koszt w cenie produktu, ale może też pokryć go z własnej marży. Z tego powodu twierdzenie, że opłatę zawsze zapłaci wyłącznie przedsiębiorca albo zawsze w całości konsument, byłoby zbyt kategoryczne.
Kto otrzymuje środki?
Pieniądze są przekazywane organizacjom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, które następnie rozdzielają je między uprawnionych. W systemie mogą uczestniczyć organizacje reprezentujące autorów, artystów wykonawców, producentów nagrań i twórców filmowych.
Do najczęściej wskazywanych organizacji należą:
- ZAiKS – reprezentuje między innymi autorów utworów słownych, muzycznych i słowno-muzycznych.
- ZPAV – reprezentuje producentów fonogramów i wideogramów.
- SAWP – działa na rzecz artystów wykonawców.
- ZASP – reprezentuje część środowiska artystów scenicznych.
- Stowarzyszenie Filmowców Polskich – reprezentuje twórców związanych z produkcją filmową.
Organizacje zbiorowego zarządzania nie są właścicielami tych pieniędzy w sensie gospodarczym. Pobierają je, administrują nimi i przekazują środki osobom oraz podmiotom uprawnionym zgodnie z zasadami podziału.
Kiedy opłata zacznie obowiązywać?
Rozporządzenie nie zakłada natychmiastowego poboru opłat. Przepisy mają wejść w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Dokładny dzień rozpoczęcia stosowania nowych stawek zależy więc od daty publikacji aktu. Samo podpisanie rozporządzenia nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorcy muszą tego samego dnia rozliczać opłatę według nowych zasad.
Okres przejściowy ma pozwolić producentom i importerom zmienić procedury, ustalić sposób raportowania oraz uwzględnić nowe obciążenie w rozliczeniach handlowych.
Najważniejsze zasady:
- Stawka dla większości nowoczesnych urządzeń wynosi 1% ceny netto.
- Obowiązek zapłaty dotyczy producenta lub importera, który wprowadza produkt na rynek.
- Środki trafiają do systemu organizacji zbiorowego zarządzania, a nie do budżetu państwa.
- Nowe przepisy zaczynają działać po 6 miesiącach od ogłoszenia rozporządzenia.
W praktyce zmiana rozszerza katalog objętych opłatą urządzeń i dostosowuje go do współczesnej elektroniki. Jej wpływ na ceny detaliczne zależy od decyzji przedsiębiorców oraz warunków rynkowych, dlatego nie da się z góry wskazać, o ile podrożeją konkretne modele.
