Czym jest roszczenie finansowe? Wyjaśnienie pojęcia

Roszczenie finansowe to prawnie uzasadnione uprawnienie wierzyciela do żądania od dłużnika określonego świadczenia pieniężnego, najczęściej zapłaty konkretnej kwoty. Może wynikać z umowy, przepisów prawa albo wyrządzenia szkody. Nie jest tym samym co dług, choć oba pojęcia opisują tę samą relację z dwóch perspektyw.

Czym jest roszczenie finansowe?

Roszczenie oznacza możliwość żądania od określonej osoby zachowania zgodnego z obowiązkiem prawnym. Przy roszczeniu finansowym chodzi o zapłatę pieniędzy, na przykład zwrot pożyczki, uregulowanie faktury albo wypłatę odszkodowania.

Wierzyciel ma prawo domagać się spełnienia świadczenia, a dłużnik jest osobą zobowiązaną do jego wykonania. Dług opisuje więc obowiązek dłużnika, natomiast roszczenie – uprawnienie wierzyciela do żądania zapłaty.

Podobnie należy rozumieć różnicę między wierzytelnością a roszczeniem. Wierzytelność jest prawem majątkowym przysługującym wierzycielowi. Może obejmować jedno lub kilka roszczeń. Roszczenie wskazuje natomiast konkretną możliwość żądania określonego świadczenia, na przykład zapłaty raty wymagalnej 15 marca.

Skąd biorą się roszczenia finansowe?

Podstawą roszczenia musi być określone zdarzenie prawne. Najczęściej jest nim umowa, przepis prawa albo czyn niedozwolony, który spowodował szkodę. Przykłady sytuacji prowadzących do powstania roszczenia obejmują:

• Niezapłacona faktura – sprzedawca lub usługodawca może żądać zapłaty za towar albo usługę.
• Niespłacona rata pożyczki lub kredytu – instytucja finansowa może dochodzić należności zgodnie z umową.
• Odszkodowanie za szkodę – poszkodowany może domagać się naprawienia szkody, na przykład po stłuczce.
• Alimenty – osoba uprawniona może żądać zapłaty świadczeń wynikających z orzeczenia lub ugody.
• Wynagrodzenie za pracę – pracownik może dochodzić niewypłaconej pensji.

Roszczenie nie staje się zasadne tylko dlatego, że wierzyciel zażądał zapłaty. W razie sporu trzeba wykazać jego podstawę, wysokość oraz termin wymagalności. Dłużnik może zakwestionować zarówno istnienie zobowiązania, jak i kwotę lub datę, od której należało zapłacić.

Jak dochodzi się roszczenia finansowego?

Droga dochodzenia należności zależy od zachowania dłużnika i rodzaju sprawy. Najczęściej przebiega w kilku etapach:

1. Wezwanie do zapłaty – wierzyciel wskazuje podstawę roszczenia, kwotę, termin zapłaty oraz rachunek do uregulowania należności.
2. Negocjacje lub mediacja – strony mogą ustalić spłatę w ratach, odroczenie terminu albo inne rozwiązanie polubowne.
3. Postępowanie sądowe – jeżeli dłużnik nie płaci i nie ma porozumienia, wierzyciel może wystąpić z pozwem o zapłatę.
4. Egzekucja komornicza – po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel może skierować sprawę do komornika, który prowadzi egzekucję z majątku dłużnika w granicach określonych prawem.

Samo wezwanie do zapłaty nie gwarantuje odzyskania pieniędzy. Może jednak doprowadzić do dobrowolnej spłaty i pozwala jasno udokumentować stanowisko wierzyciela. Wierzyciel powinien też pilnować terminu przedawnienia, ponieważ zwłoka może ograniczyć możliwość przymusowego dochodzenia należności.

Kiedy roszczenie finansowe się przedawnia?

Podstawowe zasady przedawnienia określa Kodeks cywilny. Termin zaczyna biec co do zasady od chwili wymagalności roszczenia, czyli od dnia, w którym wierzyciel może żądać zapłaty, a dłużnik powinien ją spełnić. Przy ratach każda rata może mieć własny termin wymagalności i własny bieg przedawnienia.

Najczęściej stosowane terminy przedstawia poniższa tabela:

Są to terminy ogólne. Konkretne przepisy mogą przewidywać inne okresy, dlatego przy roszczeniach wynikających z określonej umowy trzeba sprawdzić regulację szczególną. W przypadku roszczeń stwierdzonych orzeczeniem świadczenia okresowe należne w przyszłości co do zasady przedawniają się w terminie trzyletnim.

Co oznacza zobowiązanie naturalne?

Przedawnienie nie powoduje automatycznego zniknięcia długu. Po jego upływie zobowiązanie nadal istnieje, ale przybiera postać zobowiązania naturalnego. Wierzyciel nie może skutecznie przymusić dłużnika do zapłaty, jeżeli ten podniesie zarzut przedawnienia. Jeżeli jednak dłużnik dobrowolnie spełni przedawnione świadczenie, co do zasady nie może żądać jego zwrotu tylko dlatego, że roszczenie było przedawnione.

Ważne jest również to, że sąd co do zasady nie uwzględnia przedawnienia z własnej inicjatywy w sprawie przeciwko osobie niebędącej konsumentem. Dłużnik powinien podnieść zarzut przedawnienia, czyli wskazać w postępowaniu, że minął ustawowy termin dochodzenia roszczenia. W sprawach konsumenckich obowiązują dodatkowe zasady ochronne, ale także tam nie należy ignorować korespondencji z sądu.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany między innymi przez czynność przed sądem lub organem egzekucyjnym, podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, a także przez uznanie długu przez dłużnika. Do uznania może dojść na przykład w ugodzie albo przy częściowej spłacie. Po przerwaniu termin zaczyna biec na nowo. Najczęstsze zdarzenia mające znaczenie dla terminu to:

• wniesienie pozwu lub podjęcie innej właściwej czynności przed sądem,
• wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności,
• uznanie długu przez dłużnika,
• zawarcie ugody, w której dłużnik potwierdza istnienie zobowiązania.

Co zrobić, gdy pojawia się roszczenie finansowe?

Wierzyciel powinien ustalić kwotę, podstawę i termin wymagalności należności, zachować dokumenty oraz odpowiednio wcześnie podjąć działania. Nie warto zakładać, że samo wysłanie przypomnienia zawsze przerwie przedawnienie.

Dłużnik powinien sprawdzić, czy roszczenie rzeczywiście istnieje, z czego wynika i kiedy stało się wymagalne. Nie należy podpisywać ugody ani uznawać długu bez przeanalizowania skutków takiego działania. Jeżeli sprawa trafi do sądu, trzeba odpowiedzieć w terminie i podnieść zarzut przedawnienia, jeśli zachodzą ku temu podstawy.

Roszczenie finansowe jest więc prawem wierzyciela do żądania zapłaty, a nie samym długiem. Największe znaczenie praktyczne mają podstawa roszczenia, jego wymagalność, dokumenty potwierdzające należność oraz termin przedawnienia. Przy niejasnej dacie wymagalności lub złożonej umowie analiza prawnika może pomóc ocenić, czy roszczenie nadal można skutecznie dochodzić.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnego roszczenia wymaga analizy dokumentów, dat oraz właściwych przepisów.