Podatek bankowy – co to jest i kogo dotyczy?

Podatek bankowy to danina nakładana na wybrane instytucje finansowe, przede wszystkim od wartości ich aktywów, a nie od osiągniętego zysku. Klient nie płaci go bezpośrednio, choć koszt podatku może pośrednio wpływać na marże kredytowe, prowizje i warunki usług.

Czym jest podatek bankowy?

W Polsce podatek bankowy funkcjonuje jako podatek od niektórych instytucji finansowych. Jego zasady określa Ustawa o podatku od niektórych instytucji finansowych, obowiązująca od 1 lutego 2016 roku.

Najważniejsza różnica względem podatku dochodowego polega na podstawie naliczania. Podatek bankowy nie zależy bezpośrednio od tego, czy instytucja osiągnęła wysoki zysk. Liczy się wartość jej aktywów, czyli składników majątku wykazywanych w bilansie. Opodatkowaniu podlega co do zasady tylko nadwyżka aktywów ponad ustawowy próg.

Nie jest to więc dodatkowa opłata doliczana klientowi do rachunku, raty kredytu czy przelewu. Obowiązek podatkowy spoczywa na instytucji finansowej. Bank może jednak uwzględniać ten koszt w swojej polityce cenowej, podobnie jak inne koszty prowadzenia działalności.

Najważniejsze fakty:

• Podatek dotyczy wybranych instytucji finansowych.
• Podstawą opodatkowania są aktywa ponad ustawowy próg, a nie zysk.
• Stawka wynosi 0,0366% podstawy opodatkowania miesięcznie.
• Klient nie płaci tego podatku bezpośrednio.

Kogo dotyczy podatek bankowy?

Podatek obejmuje kilka grup podmiotów. Próg aktywów, od którego powstaje obowiązek podatkowy, zależy od rodzaju instytucji:

W przypadku banków chodzi między innymi o banki krajowe, oddziały banków zagranicznych, oddziały instytucji kredytowych oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe. W grupie ubezpieczycieli znajdują się krajowe zakłady ubezpieczeń i reasekuracji oraz określone oddziały zagranicznych zakładów.

Próg nie oznacza zwolnienia całej instytucji z podatku bez względu na jej sytuację. Oznacza, że podstawę opodatkowania stanowi dopiero nadwyżka aktywów ponad przypisaną kwotę wolną. Podatek nie dotyczy też wszystkich podmiotów działających w sektorze finansowym. Ustawa przewiduje między innymi zwolnienie dla Narodowego Banku Polskiego i Banku Gospodarstwa Krajowego, a także dla niektórych instytucji objętych postępowaniem naprawczym lub decyzją o likwidacji.

Jak oblicza się podatek bankowy?

Wartość aktywów ustala się na ostatni dzień miesiąca. Następnie od tej wartości odejmuje się właściwy próg, a w przypadkach wskazanych w ustawie także określone pomniejszenia. Dla części banków znaczenie mogą mieć między innymi fundusze własne oraz aktywa w postaci skarbowych papierów wartościowych.

Podatek rozlicza się miesięcznie według stawki 0,0366% podstawy opodatkowania. W przybliżeniu odpowiada to 0,44% w skali roku, ale faktyczne rozliczenie odbywa się co miesiąc, a nie jednorazowo na koniec roku.

Najważniejsze elementy mechanizmu są następujące:

• Podstawą jest nadwyżka aktywów ponad próg właściwy dla danej grupy.
• Wartość aktywów ustala się według danych na koniec miesiąca.
• Stawka miesięczna wynosi 0,0366%.
• Podatek nie stanowi kosztu uzyskania przychodu, więc instytucja nie może pomniejszyć o niego podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym.

Ostatnia zasada zwiększa rzeczywiste obciążenie finansowe. Podatek jest kosztem działalności, ale nie działa tak jak wydatek, który można odliczyć przy ustalaniu dochodu do opodatkowania.

Jak podatek bankowy wpływa na klienta?

Wpływ na klienta jest pośredni. Bank ponosi podatek jako własne obciążenie, a następnie może uwzględniać jego wysokość przy planowaniu oferty i rentowności produktów. Nie oznacza to jednak, że każda podwyżka opłaty lub marży wynika właśnie z tego podatku.

Jednym z możliwych skutków jest presja na marże kredytowe. Bank może analizować, czy oprocentowanie i prowizja wystarczająco rekompensują koszty kapitału, ryzyko kredytowe, wymogi nadzorcze oraz podatek od aktywów. W podobny sposób może oceniać opłacalność prowadzenia rachunków, obsługi firm czy oferowania określonych produktów.

Na rynku konkurencyjnym bank nie zawsze może swobodnie przenieść cały koszt na klientów. Jeżeli inne instytucje oferują tańsze kredyty albo niższe opłaty, zbyt duża podwyżka może spowodować odpływ klientów. Dlatego podatek jest jednym z wielu czynników wpływających na ceny, obok stóp procentowych, kosztów ryzyka, kosztów pracowniczych i sytuacji gospodarczej.

Znaczenie ma także rodzaj umowy. Wprowadzenie podatku nie może samo w sobie stanowić podstawy do zmiany warunków usług finansowych i ubezpieczeniowych wynikających z umów zawartych przed wejściem ustawy w życie. W przypadku konkretnej umowy trzeba jednak sprawdzić jej treść oraz podstawę ewentualnej zmiany opłat. Przepis nie oznacza, że wszystkie ceny usług bankowych pozostają niezmienne, lecz ogranicza możliwość jednostronnego uzasadniania zmian samym wprowadzeniem podatku.

Dla nowych klientów koszt może być widoczny w całej konstrukcji oferty, na przykład w wysokości marży, prowizji albo wymaganiach dotyczących zabezpieczenia. Nie jest to jednak osobna pozycja na wyciągu zatytułowana „podatek bankowy”. Danina obciąża instytucję, a jej ewentualne przełożenie na ceny jest decyzją biznesową podejmowaną w warunkach konkurencji i ograniczeń prawnych.

Dla klienta najważniejszy wniosek jest prosty: podatek bankowy nie jest bezpośrednim podatkiem od rachunku ani kredytu. Może jednak pośrednio zwiększać koszt działalności banku, a przez to wpływać na warunki oferowane na rynku.