Umowa zlecenie – co to jest i jakie daje prawa?

Umowa zlecenie to umowa cywilnoprawna regulowana przez Kodeks cywilny, a nie Kodeks pracy. Zleceniobiorca zobowiązuje się w niej do wykonania określonych czynności z należytą starannością. Nie korzysta jednak automatycznie z praw pracowniczych, takich jak płatny urlop czy ochrona przed wypowiedzeniem.

Czym jest umowa zlecenie?

Umowa zlecenie została uregulowana w art. 734–751 Kodeksu cywilnego. Jej stronami są zleceniodawca, który powierza wykonanie określonych czynności, oraz zleceniobiorca, który zobowiązuje się je wykonać.

To umowa starannego działania. Oznacza to, że zleceniobiorca powinien wykonywać powierzone zadania sumiennie i zgodnie z ustaleniami, ale nie zawsze odpowiada za osiągnięcie konkretnego rezultatu. W tym różni się od umowy o dzieło, w której najważniejsze jest wykonanie oznaczonego efektu.

Umowa zlecenie może dotyczyć między innymi sprzątania, ochrony, opieki, roznoszenia ulotek, obsługi klienta, usług księgowych, prawnych lub informatycznych. W praktyce przepisy o zleceniu stosuje się także do wielu umów o świadczenie usług.

Umowa zlecenie a umowa o pracę – najważniejsze różnice

Najważniejsza różnica dotyczy podporządkowania. Pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Zleceniobiorca powinien zachować większą samodzielność w organizowaniu wykonywania zadań.

Sama nazwa dokumentu nie przesądza o jego charakterze. Jeżeli w praktyce zleceniobiorca codziennie pracuje w określonych godzinach, w wyznaczonym miejscu, pod stałym nadzorem i wykonuje polecenia przełożonego, relacja może mieć cechy stosunku pracy.

W takiej sytuacji można dochodzić ustalenia istnienia stosunku pracy. Państwowa Inspekcja Pracy może również zakwestionować nieprawidłowe stosowanie umowy cywilnoprawnej. Zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna zostać zawarta umowa o pracę, jest zagrożone grzywną od 1000 do 30 000 zł na podstawie art. 281 Kodeksu pracy.

Co powinna zawierać umowa zlecenie?

Przepisy nie wymagają co do zasady formy pisemnej. Umowa zlecenie może zostać zawarta ustnie, ale dokument pisemny znacznie ułatwia wykazanie ustaleń stron i rozliczenie wynagrodzenia. W umowie powinny znaleźć się przede wszystkim:

• Strony umowy – dane zleceniodawcy i zleceniobiorcy oraz informacje pozwalające ich jednoznacznie zidentyfikować.
• Przedmiot zlecenia – dokładny opis czynności, zakresu współpracy i ewentualnych obowiązków każdej ze stron.
• Czas trwania – data rozpoczęcia i zakończenia zlecenia albo informacja, że umowa została zawarta na czas nieoznaczony.
• Wynagrodzenie – jego wysokość, sposób obliczenia, termin i forma wypłaty.
• Sposób potwierdzania liczby godzin – potrzebny do sprawdzenia, czy wypłacono co najmniej minimalną stawkę godzinową.
• Zasady odpowiedzialności i wypowiedzenia – w tym reguły zwrotu wydatków, zastępstwa, kar umownych oraz rozliczenia po zakończeniu współpracy.

Warto też określić, kto dostarcza narzędzia i materiały, czy zleceniobiorca może powierzyć czynności innej osobie oraz w jaki sposób strony będą zatwierdzać wykonanie zadań. Zgodnie z Kodeksem cywilnym zleceniobiorca może skorzystać z zastępcy tylko w określonych sytuacjach, dlatego tę kwestię dobrze opisać w umowie.

Składki ZUS, podatki i minimalna stawka godzinowa

Obowiązek opłacania składek zależy między innymi od wieku zleceniobiorcy, jego statusu oraz innych tytułów do ubezpieczeń. Przy typowej umowie zlecenie, która jest jedynym tytułem do ubezpieczeń, obowiązkowe są ubezpieczenia społeczne na zasadach wynikających z przepisów oraz ubezpieczenie zdrowotne. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i wymaga zgłoszenia na wniosek zleceniobiorcy.

Status studenta do 26. roku życia może oznaczać brak składek ZUS z umowy zlecenia. Nie dotyczy to jednak każdej sytuacji, dlatego przed zgłoszeniem do ubezpieczeń należy sprawdzić aktualny status oraz inne tytuły ubezpieczeniowe. Od wynagrodzenia zleceniodawca zasadniczo pobiera także zaliczkę na podatek dochodowy według obowiązujących zasad podatkowych.

Minimalna stawka godzinowa w 2026 roku

Od 1 stycznia 2026 roku minimalna stawka godzinowa dla objętych nią umów zlecenia i umów o świadczenie usług wynosi 31,40 zł brutto za godzinę. Jej wysokość dotyczy wynagrodzenia w przeliczeniu na każdą godzinę wykonania zlecenia, nawet jeśli strony ustaliły kwotę miesięczną albo wynagrodzenie za cały okres współpracy.

Zleceniodawca i zleceniobiorca powinni ustalić sposób potwierdzania liczby godzin. Jeżeli umowa nie określa tej kwestii, zleceniobiorca przekazuje informację o liczbie godzin w formie pisemnej, elektronicznej lub dokumentowej, na przykład w wiadomości e-mail. Zleceniodawca powinien przechowywać dokumenty dotyczące sposobu potwierdzania godzin i ich liczby przez 3 lata od dnia, w którym wynagrodzenie stało się wymagalne.

Minimalna stawka nie obejmuje między innymi niektórych umów, w których zleceniobiorca samodzielnie decyduje o miejscu i czasie wykonywania czynności, a jego wynagrodzenie jest wyłącznie prowizyjne. Wyjątki trzeba oceniać na podstawie rzeczywistej treści umowy i sposobu jej wykonywania.

Jak wypowiedzieć umowę zlecenie?

Na podstawie art. 746 Kodeksu cywilnego zarówno zleceniodawca, jak i zleceniobiorca mogą wypowiedzieć umowę w każdym czasie. Umowa może przewidywać okres wypowiedzenia, ale nie wyłącza to prawa do zakończenia zlecenia z ważnych powodów.

Wypowiedzenie najlepiej złożyć na piśmie, nawet gdy przepisy lub umowa nie wymagają takiej formy. Ułatwia to ustalenie daty i treści oświadczenia. Procedura powinna obejmować:

1. Przygotowanie oświadczenia z datą, oznaczeniem stron, informacją o wypowiedzeniu i podpisem.
2. Dostarczenie wypowiedzenia drugiej stronie w sposób pozwalający potwierdzić jego doręczenie.
3. Rozliczenie wydatków poniesionych w celu prawidłowego wykonania zlecenia.
4. Ustalenie i wypłatę części wynagrodzenia odpowiadającej czynnościom wykonanym do dnia zakończenia umowy.
5. Sprawdzenie, czy wypowiedzenie bez ważnego powodu nie spowodowało szkody wymagającej naprawienia.

Wypowiedzenie przez zleceniodawcę bez ważnego powodu może wiązać się z obowiązkiem naprawienia szkody. Taka odpowiedzialność może dotyczyć również zleceniobiorcy, który kończy odpłatne zlecenie bez istotnej przyczyny. Szczegółowe skutki zależą od treści umowy i okoliczności sprawy.

Co zmienia się w stażu pracy od 2026 roku?

Od 1 stycznia 2026 roku okresy wykonywania umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług oraz umowy agencyjnej mają być wliczane do stażu pracy. Zmiana obejmuje także wcześniejsze okresy, które będzie można potwierdzić odpowiednimi dokumentami, w tym zaświadczeniem z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Nie oznacza to, że umowa zlecenie staje się umową o pracę ani że zleceniobiorca uzyskuje w trakcie jej wykonywania wszystkie prawa pracownicze. Wpływa natomiast na ustalanie uprawnień zależnych od stażu, zgodnie z zakresem nowych przepisów.

Najważniejsza zasada przy umowie zlecenie

Umowa zlecenie daje stronom większą swobodę niż etat, ale ta swoboda nie może służyć do ukrywania stosunku pracy. Trzeba jasno opisać zakres czynności, prowadzić potwierdzenie liczby godzin, wypłacać co najmniej minimalną stawkę godzinową i prawidłowo rozliczać ubezpieczenia. W razie sporu o charakter współpracy lub niewypłacone wynagrodzenie warto oprzeć się na aktualnych przepisach i skonsultować sprawę z prawnikiem albo właściwym organem.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W sprawach dotyczących konkretnej umowy, składek lub ustalenia stosunku pracy należy zweryfikować aktualne przepisy albo skorzystać z pomocy prawnika.