Umowa o dzieło – jakie składki należy opłacić?
Co do zasady umowa o dzieło nie podlega składkom ZUS. Wykonawca nie jest objęty z jej tytułu ubezpieczeniami społecznymi ani zdrowotnym, a zamawiający nie odprowadza składek. Wyjątkiem jest przede wszystkim umowa zawarta z własnym pracownikiem albo wykonywana na rzecz pracodawcy.
Czy od umowy o dzieło płaci się składki ZUS?
Umowa o dzieło jest umową cywilnoprawną uregulowaną w Kodeksie cywilnym, w szczególności w art. 627–646. Jej przedmiotem powinno być wykonanie określonego, możliwego do zweryfikowania rezultatu. Może nim być na przykład projekt graficzny, konkretny tekst, utwór albo naprawiona rzecz.
To odróżnia ją od umowy zlecenia, która dotyczy przede wszystkim wykonywania czynności z należytą starannością. Przy dziele liczy się osiągnięcie uzgodnionego efektu, a nie samo wykonywanie powtarzalnych działań.
Jeżeli umowa rzeczywiście ma taki charakter i nie zachodzi wyjątek dotyczący pracownika, nie opłaca się od niej składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe ani składki zdrowotnej. Brak oskładkowania nie oznacza jednak braku innych obowiązków, między innymi podatkowych oraz informacyjnych wobec ZUS.
Kiedy umowa o dzieło jest ozusowana?
Wyjątek wynika ze statusu wykonawcy i sposobu wykorzystania rezultatu. Dla celów ubezpieczeniowych za pracownika uważa się także osobę, która zawarła umowę o dzieło z własnym pracodawcą albo wykonuje dzieło na jego rzecz, mimo że formalnie podpisała umowę z innym podmiotem.
Obowiązek opłacania składek powstaje w szczególności w tych sytuacjach:
- Umowa z własnym pracownikiem – wynagrodzenie z dzieła traktuje się jak przychód ze stosunku pracy.
- Umowa z innym podmiotem wykonywana na rzecz pracodawcy – liczy się faktyczny odbiorca pracy, a nie tylko podmiot wskazany w umowie.
- Umowa pozorna lub błędnie nazwana – jeżeli w praktyce obejmuje stałe i powtarzalne czynności bez określonego rezultatu, może zostać uznana za umowę zlecenia.
- Praca wykonywana jak na etacie – podporządkowanie, stałe obowiązki i brak indywidualnego dzieła mogą wskazywać na inny tytuł do ubezpieczeń.
W przypadku własnego pracownika przychód z umowy o dzieło sumuje się z wynagrodzeniem z umowy o pracę. Od tak ustalonej podstawy oblicza się składki społeczne. Składkę zdrowotną rozlicza się zgodnie z zasadami dotyczącymi pracownika.
| Typ umowy | Składki ZUS | Zgłoszenie RUD |
|---|---|---|
| Standardowa umowa o dzieło z osobą niebędącą pracownikiem | Brak składek społecznych i zdrowotnej | Zwykle tak, jeśli zamawiający podlega obowiązkowi zgłoszenia |
| Umowa o dzieło z własnym pracownikiem | Składki jak od wynagrodzenia pracowniczego | Nie jako odrębna umowa, ponieważ wykonawca jest pracownikiem zamawiającego |
| Umowa z innym podmiotem wykonywana na rzecz pracodawcy | Składki jak od wynagrodzenia pracowniczego | Nie jako odrębna umowa o dzieło |
W szczególnych przypadkach, między innymi podczas urlopu bezpłatnego, macierzyńskiego lub wychowawczego, zasady mogą wymagać odrębnej analizy. Decydujące znaczenie ma aktualny status ubezpieczeniowy wykonawcy i rzeczywisty sposób wykonywania umowy.
Czy umowę o dzieło trzeba zgłosić do ZUS?
Tak, ale zgłoszenie nie oznacza automatycznego naliczenia składek. Od 2021 roku płatnik składek albo osoba fizyczna zlecająca wykonanie dzieła przekazuje do ZUS informację o zawarciu umowy na formularzu ZUS RUD. Termin wynosi 7 dni od dnia zawarcia umowy.
Formularz RUD jest obowiązkiem informacyjnym. Nie jest zgłoszeniem wykonawcy do ubezpieczeń i sam w sobie nie powoduje powstania obowiązku zapłaty składek.
Przed wysłaniem dokumentu trzeba przygotować dane potrzebne do zgłoszenia:
- Przygotuj dane zamawiającego i wykonawcy oraz informacje o umowie.
- Zaloguj się do Platformy Usług Elektronicznych ZUS i wybierz formularz RUD.
- Wpisz datę zawarcia, okres wykonywania oraz dokładny opis dzieła.
- Podpisz i wyślij dokument elektronicznie albo złóż go w formie papierowej.
Obowiązek RUD nie dotyczy między innymi podmiotów, które nie są płatnikami składek, oraz umów zawieranych z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, jeżeli dzieło mieści się w zakresie tej działalności i spełnione są warunki zwolnienia. W razie wątpliwości zamawiający powinien potwierdzić status wykonawcy i zakres jego działalności.
Ryzyko reklasyfikacji przez ZUS
O nazwie umowy nie decyduje wyłącznie jej tytuł. ZUS może ocenić, jak współpraca wyglądała w rzeczywistości. Jeżeli wykonawca miał regularnie wykonywać czynności, pozostawał w dyspozycji zamawiającego, a umowa nie prowadziła do powstania indywidualnego rezultatu, może zostać zakwalifikowana jako umowa zlecenia albo stosunek pracy.
Przykładowo samo prowadzenie zajęć, stała obsługa strony internetowej czy cykliczne wykonywanie takich samych czynności zwykle wskazuje na świadczenie usług, a nie na jednorazowe dzieło. Umowa powinna więc precyzyjnie opisywać rezultat, sposób jego odbioru oraz kryteria oceny.
Jeżeli ZUS zakwestionuje umowę o dzieło, płatnik może zostać zobowiązany do rozliczenia zaległych składek wraz z odsetkami. W określonych przypadkach grozi także kara grzywny do 5000 zł.
Dlatego przed zawarciem umowy trzeba odpowiedzieć na dwa pytania: czy wykonawca ma dostarczyć konkretny rezultat oraz czy nie jest pracownikiem zamawiającego albo nie wykonuje pracy na rzecz własnego pracodawcy. Gdy odpowiedź budzi wątpliwości, przy większej skali współpracy warto skonsultować kwalifikację umowy ze specjalistą.
Standardowa umowa o dzieło nie jest oskładkowana, ale nie można wykorzystywać jej do rozliczania zwykłych usług. Trzeba też pamiętać o formularzu ZUS RUD i terminie 7 dni, ponieważ zgłoszenie informuje ZUS o umowie, lecz nie oznacza automatycznego objęcia wykonawcy ubezpieczeniami.
