Składka zdrowotna od dochodu czy przychodu – co warto wiedzieć?
Składka zdrowotna przedsiębiorcy zależy od formy opodatkowania. Przy skali podatkowej i podatku liniowym podstawą jest dochód, natomiast przy ryczałcie – przychód. Karta podatkowa wiąże się ze stałą kwotą. W każdym przypadku trzeba też sprawdzić, czy nie obowiązuje składka minimalna.
Składka zdrowotna od dochodu czy przychodu?
Nie ma jednej zasady dla wszystkich przedsiębiorców. Sposób obliczenia składki zdrowotnej określa przede wszystkim wybrana forma opodatkowania.
| Forma opodatkowania | Podstawa wymiaru | Stawka lub zasada |
|---|---|---|
| Skala podatkowa | Dochód z działalności | 9% dochodu |
| Podatek liniowy | Dochód z działalności | 4,9% dochodu |
| Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych | Przychód z działalności | Stała kwota zależna od progu przychodowego |
| Karta podatkowa | Stała podstawa | Kwota powiązana z minimalnym wynagrodzeniem |
W praktyce oznacza to, że koszty działalności mogą obniżać składkę przy skali podatkowej i podatku liniowym, ale nie zmniejszają jej przy ryczałcie. Rozliczenia prowadzone wobec ZUS nie zawsze pokrywają się przy tym z prostym wyliczeniem zaliczki na PIT.
Skala podatkowa i podatek liniowy – składka od dochodu
Przy skali podatkowej składka zdrowotna wynosi 9% dochodu. Podatek liniowy wiąże się ze stawką 4,9% dochodu. W uproszczeniu dochód to przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodów.
Jeżeli przedsiębiorca uzyskuje przychód 20 000 zł i ponosi 8 000 zł kosztów, podstawą nie jest 20 000 zł, lecz kwota wynikająca z dochodu po uwzględnieniu zasad właściwych dla składki zdrowotnej. Dlatego koszty mają bezpośrednie znaczenie dla wysokości obciążenia przy obu tych formach opodatkowania.
Trzeba jednak zachować ostrożność przy utożsamianiu dochodu dla PIT z dochodem dla ZUS. Podstawa składki zdrowotnej może uwzględniać między innymi moment ujęcia kosztu, zapłacone składki społeczne, różnice remanentowe oraz szczególne zasady dotyczące sprzedaży środków trwałych. Dochód wykazywany na potrzeby zaliczki podatkowej nie zawsze jest więc identyczny z dochodem przyjmowanym do rozliczenia składki.
Ryczałt – składka zdrowotna od przychodu
Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych składka zdrowotna zależy od przychodu, a nie od dochodu. Koszty prowadzenia działalności nie pomniejszają podstawy, ponieważ ryczałt z założenia nie uwzględnia kosztów uzyskania przychodu przy obliczaniu podatku.
W 2026 roku miesięczna składka jest przypisana do jednego z trzech progów przychodowych:
- Przychód poniżej 60 000 zł – składka miesięczna 498,35 zł.
- Przychód od 60 000 zł do 300 000 zł – składka miesięczna 830,58 zł.
- Przychód powyżej 300 000 zł – składka miesięczna 1 495,04 zł.
Kwota obowiązująca w danym miesiącu jest więc stała w obrębie określonego progu. Przedsiębiorca może ponosić wysokie koszty, ale nie obniżą one składki ryczałtowca. Znaczenie ma osiągnięty przychód i sposób ustalenia progu, w tym rozliczenie roczne.
Składka minimalna i rok składkowy
Składka minimalna może obowiązywać nawet wtedy, gdy przedsiębiorca osiąga niski dochód albo ponosi stratę. Przy skali podatkowej i podatku liniowym podstawa nie może spaść poniżej ustawowego minimum. Od 1 lutego 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł, a minimalna składka zdrowotna wynosi 432,54 zł miesięcznie.
Przy stracie z działalności nie można więc przyjąć, że składka zdrowotna wynosi zero. W rozliczeniu rocznym może mieć zastosowanie minimalna roczna podstawa, zależna od liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Trzeba też odróżnić rok podatkowy od składkowego. Rok składkowy dla przedsiębiorców rozliczających składkę według dochodu trwa od 1 lutego do 31 stycznia następnego roku. To oznacza, że stawki i minimalna podstawa mogą zmienić się w lutym, choć rok podatkowy nadal trwa od stycznia do grudnia.
Po zakończeniu roku przedsiębiorca składa roczne rozliczenie składki zdrowotnej. Jeżeli suma wpłaconych składek okaże się niższa od należnej, powstaje dopłata. Nadpłata może natomiast podlegać zwrotowi na zasadach określonych przez ZUS.
Najkrótsza zasada brzmi więc: skala podatkowa i podatek liniowy – dochód, ryczałt – przychód, karta podatkowa – stała kwota. Przed wyliczeniem trzeba jeszcze sprawdzić minimalną podstawę, właściwy rok składkowy oraz szczególne reguły dotyczące rocznego rozliczenia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. Przy korektach, rozliczeniu rocznym lub nietypowej formie prowadzenia działalności wyliczenia warto zweryfikować z księgowym albo doradcą podatkowym.
