Kto wypłaca zasiłek macierzyński: pracodawca czy ZUS?
Zasiłek macierzyński finansuje system ubezpieczeń społecznych, a nie pracodawca z własnej kieszeni. O tym, kto wykona przelew, decyduje przede wszystkim liczba osób zgłoszonych przez płatnika do ubezpieczenia chorobowego na 30 listopada poprzedniego roku. W większej firmie świadczenie wypłaca pracodawca, natomiast w małej firmie, przy umowie zlecenia lub prowadzeniu działalności gospodarczej – zwykle bezpośrednio ZUS.
Kto wypłaca zasiłek macierzyński?
Trzeba rozróżnić dwie kwestie: źródło finansowania oraz techniczną wypłatę. Środki na zasiłek macierzyński pochodzą z systemu ubezpieczeń społecznych. Pracodawca może jednak działać jako płatnik zasiłków, czyli ustalać prawo do świadczenia, obliczać jego wysokość i przekazywać pieniądze pracownikowi.
Jeżeli firma nie jest płatnikiem zasiłków, dokumenty trafiają do ZUS, a Zakład sam sprawdza uprawnienia i realizuje przelew. Dlatego nawet wtedy, gdy pieniądze otrzymujesz od pracodawcy, nie oznacza to, że firma finansuje świadczenie ze swojego budżetu.
Od czego zależy, czy wypłaca pracodawca, czy ZUS?
Decydująca jest liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego przez płatnika na dzień 30 listopada poprzedniego roku. Zasada wygląda następująco:
| Sytuacja zawodowa | Liczba ubezpieczonych | Kto wypłaca zasiłek? |
|---|---|---|
| Pracownik na umowie o pracę | Powyżej 20 osób | Pracodawca jako płatnik zasiłków |
| Pracownik na umowie o pracę | 20 osób lub mniej | ZUS |
| Zleceniobiorca lub osoba prowadząca działalność gospodarczą | Nie ma zastosowania próg firmy | ZUS |
W praktyce osoba zatrudniona na etacie w dużej firmie zwykle otrzymuje przelew razem z wypłatą wynagrodzenia. Pracownik małej firmy składa dokumenty u pracodawcy, ale świadczenie wypłaca ZUS. Pracodawca jest wtedy pośrednikiem w przekazaniu dokumentacji.
W przypadku umowy zlecenia albo jednoosobowej działalności gospodarczej zasiłek wypłaca ZUS. Warunkiem jest jednak podleganie ubezpieczeniu chorobowemu. Dla zleceniobiorcy i przedsiębiorcy ubezpieczenie to co do zasady ma charakter dobrowolny.
Gdzie złożyć dokumenty?
To, gdzie składasz dokumenty, nie zawsze jest identyczne z miejscem, z którego przyjdzie przelew. W małej firmie dokumenty możesz przekazać pracodawcy, który powinien przekazać je do ZUS. Możesz też zostać poproszona o dostarczenie części dokumentacji bezpośrednio do Zakładu.
Pracownik, któremu płaci pracodawca
Jeśli pracodawca zgłasza do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób, dokumenty przekazujesz do kadr lub pracodawcy. Zwykle potrzebne są:
- wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego lub dokument dotyczący wypłaty zasiłku,
- skrócony odpis aktu urodzenia dziecka albo dane pozwalające na jego uzyskanie,
- informacje potrzebne do ustalenia okresu pobierania świadczenia,
- wniosek dotyczący urlopu rodzicielskiego, jeśli chcesz korzystać z niego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim.
W tej sytuacji pracodawca ustala uprawnienia i wypłaca zasiłek w terminie wypłaty wynagrodzenia, nie później niż w ciągu 30 dni od otrzymania kompletu dokumentów potrzebnych do ustalenia prawa do świadczenia.
Pracownik małej firmy, zleceniobiorca lub przedsiębiorca
Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, dokumenty powinny trafić do Zakładu. Płatnik składek przekazuje odpowiednie zaświadczenie, zależnie od tytułu ubezpieczenia:
- formularz Z-3 dotyczy pracownika,
- formularz Z-3a stosuje się wobec pozostałych ubezpieczonych, między innymi zleceniobiorców,
- formularz Z-3b składa osoba prowadząca działalność gospodarczą.
- Do dokumentacji dołącza się także wniosek oraz akt urodzenia dziecka, jeśli świadczenie przysługuje od dnia porodu.
Wniosek można złożyć w placówce ZUS, pocztą albo elektronicznie przez PUE/eZUS, jeżeli dana sprawa i dokumenty są dostępne w tej formie. ZUS wypłaca świadczenie nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do ustalenia prawa do zasiłku.
Co zrobić po porodzie?
Podstawowa kolejność działań jest prosta:
- Złóż wniosek u pracodawcy albo bezpośrednio w ZUS, zależnie od tego, kto jest płatnikiem zasiłku.
- Przekaż akt urodzenia dziecka lub inne wymagane dokumenty oraz dopilnuj zaświadczenia Z-3, Z-3a albo Z-3b.
- Podaj numer rachunku bankowego i sprawdź, czy dokumentacja jest kompletna.
- Oczekuj wypłaty w terminie właściwym dla pracodawcy albo ZUS.
Jeżeli chcesz otrzymywać zasiłek w uśrednionej wysokości 81,5% podstawy wymiaru za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego objęty wnioskiem, wniosek trzeba złożyć w terminie 21 dni po porodzie i spełnić warunki przewidziane w przepisach. Po tym terminie zasiłek jest co do zasady wypłacany w wysokości 100% podstawy za okres urlopu macierzyńskiego oraz 70% za okres urlopu rodzicielskiego.
Ubezpieczenie chorobowe jest warunkiem wypłaty
Samo urodzenie dziecka nie wystarcza do uzyskania zasiłku. W dniu powstania prawa do świadczenia trzeba podlegać ubezpieczeniu chorobowemu. Pracownik na umowie o pracę podlega mu obowiązkowo, natomiast osoba na umowie zlecenia lub prowadząca działalność gospodarczą musi co do zasady przystąpić do niego dobrowolnie i opłacać składkę.
Jeśli pracodawca odmówi wypłaty świadczenia albo pojawią się wątpliwości dotyczące prawa do zasiłku, można zwrócić się do ZUS o wydanie decyzji. Zasady wypłaty wynikają przede wszystkim z ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Najprościej zapamiętać to tak: duża firma może wypłacać zasiłek technicznie, ale pieniądze pochodzą z systemu ubezpieczeń społecznych. W małej firmie, przy zleceniu i przy działalności gospodarczej przelew najczęściej wykonuje bezpośrednio ZUS.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani informacji uzyskanej bezpośrednio w ZUS.
