Jak obliczyć trzynastą pensję dla pracowników?
Trzynastą pensję oblicza się jako 8,5% sumy wynagrodzeń brutto uwzględnianych w podstawie za dany rok kalendarzowy. Wzór wygląda tak: podstawa wymiaru × 8,5% = trzynastka brutto. Najwięcej uwagi wymaga ustalenie, które składniki wynagrodzenia można w tej podstawie ująć.
Kto ma prawo do trzynastki?
Pełne dodatkowe wynagrodzenie roczne przysługuje pracownikowi, który przepracował u danego pracodawcy cały rok kalendarzowy. Osoba zatrudniona krócej może otrzymać świadczenie proporcjonalne, jeżeli przepracowała co najmniej sześć miesięcy. W praktyce przyjmuje się, że chodzi o co najmniej 180 dni faktycznego przepracowania. Przy ocenie tego okresu znaczenie mają absencje, które nie są uznawane za czas pracy.
Jeżeli pracownik przepracował cały rok, nie stosuje się dodatkowego pomniejszenia. Gdy pracował krócej, podstawę tworzy suma składników wypłaconych za faktycznie przepracowany okres, a wynik odpowiada części świadczenia związanej z tym okresem.
Sześciomiesięczny warunek nie obowiązuje w niektórych sytuacjach wskazanych w ustawie o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym. Dotyczy to między innymi:
- nauczyciela lub nauczyciela akademickiego zatrudnionego zgodnie z organizacją pracy szkoły albo uczelni
- pracownika zatrudnionego do pracy sezonowej na sezon trwający co najmniej trzy miesiące
- rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę, rentę, świadczenie rehabilitacyjne albo przeniesienia służbowego
- likwidacji pracodawcy, likwidacji jego jednostki organizacyjnej albo zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy
- korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego, wychowawczego lub urlopu dla poratowania zdrowia
- wygaśnięcia stosunku pracy z powodu śmierci pracownika
Wystąpienie wyjątku nie oznacza wypłaty pełnej kwoty. Jeżeli pracownik nie przepracował całego roku, trzynastkę co do zasady ustala się proporcjonalnie do okresu pracy.
Jak krok po kroku obliczyć trzynastkę?
Obliczenia można przeprowadzić w czterech etapach:
- Sprawdź prawo do świadczenia. Ustal, czy pracownik przepracował cały rok, co najmniej sześć miesięcy albo spełnił jeden z ustawowych wyjątków.
- Zsumuj wynagrodzenie brutto za rok. Uwzględnij wynagrodzenie zasadnicze oraz składniki przyjmowane według zasad stosowanych przy ekwiwalencie za urlop wypoczynkowy.
- Wyłącz świadczenia, które nie są wynagrodzeniem za pracę. Nie doliczaj zasiłków i jednorazowych wypłat wyłączonych z podstawy.
- Pomnóż podstawę przez 8,5%. Otrzymany wynik jest kwotą trzynastki brutto.
Do podstawy przyjmuje się składniki wypłacone w roku, za który ustalana jest trzynastka. Zasady ich kwalifikowania wynikają przede wszystkim z reguł stosowanych przy obliczaniu ekwiwalentu za urlop, z wyjątkowym uwzględnieniem wynagrodzenia urlopowego oraz wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy po przywróceniu do pracy.
| Składnik | Wliczany do podstawy | Dlaczego? |
|---|---|---|
| Wynagrodzenie zasadnicze | Tak | Jest wynagrodzeniem za wykonaną pracę. |
| Dodatek stażowy, funkcyjny lub specjalny | Zwykle tak | Jeżeli ma charakter periodyczny i jest składnikiem wynagrodzenia za pracę. |
| Premia regulaminowa | Tak | Przysługuje na podstawie obiektywnych kryteriów i ma charakter roszczeniowy. |
| Wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, pracę nocną lub dyżur | Tak | Jest związane z wykonywaniem pracy. |
| Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy | Tak | Ustawa nakazuje uwzględnić je przy trzynastce. |
| Zasiłek chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy | Nie | Jest świadczeniem z ubezpieczenia, a nie wynagrodzeniem za pracę. |
| Wynagrodzenie chorobowe | Nie | Dotyczy okresu niezdolności do pracy. |
| Nagroda jubileuszowa | Nie | Ma charakter jednorazowy. |
| Odprawa, odszkodowanie lub ekwiwalent za urlop | Nie | Nie jest bieżącym wynagrodzeniem za pracę. |
Nie uwzględnia się także między innymi wynagrodzenia za gotowość do pracy i niezawiniony przestój, nagród z zakładowego funduszu nagród, należności z udziału w zysku, wyrównania do minimalnego wynagrodzenia oraz innych odpraw pieniężnych.
Jak obliczyć trzynastkę przy niepełnym roku pracy?
Przy niepełnym roku nie należy automatycznie brać rocznej pensji, jak gdyby pracownik przepracował dwanaście miesięcy. Trzeba zsumować składniki przyjęte do podstawy za okres, w którym pracownik świadczył pracę, a następnie pomnożyć wynik przez 8,5%.
| Okres zatrudnienia | Suma wynagrodzeń brutto w podstawie | Obliczenie trzynastki |
|---|---|---|
| 12 miesięcy | 72 000 zł | 72 000 zł × 8,5% = 6 120 zł brutto |
| 9 miesięcy | 45 000 zł | 45 000 zł × 8,5% = 3 825 zł brutto |
| 6 miesięcy | 30 000 zł | 30 000 zł × 8,5% = 2 550 zł brutto |
Przykład dla pracownika zatrudnionego przez dziewięć miesięcy zakłada, że do podstawy przyjęto 45 000 zł wynagrodzenia brutto, bez zasiłków i składników wyłączonych. Trzynastka wynosi wtedy 3 825 zł brutto. Jeżeli pracownik przepracował mniej niż sześć miesięcy i nie zachodzi ustawowy wyjątek, samo obliczenie podstawy nie wystarczy, ponieważ świadczenie co do zasady nie przysługuje.
Premia regulaminowa a nagroda uznaniowa
O wliczeniu świadczenia nie decyduje jego nazwa, lecz rzeczywisty charakter. Premia regulaminowa jest zwykle wypłacana cyklicznie, według określonych kryteriów. Jeżeli pracownik spełni te kryteria, może żądać wypłaty. Taki składnik uwzględnia się w podstawie trzynastki.
Inaczej traktuje się nagrodę uznaniową przyznawaną jednorazowo za szczególne osiągnięcie lub decyzją pracodawcy, bez obiektywnych przesłanek tworzących roszczenie. Takiej wypłaty nie należy doliczać do podstawy.
Określenie „premia uznaniowa” nie rozstrzyga sprawy. Jeżeli świadczenie nazwane w ten sposób jest wypłacane regularnie, za zwykłe wykonywanie obowiązków i na podstawie znanych kryteriów, może faktycznie stanowić składnik wynagrodzenia. W razie wątpliwości trzeba przeanalizować regulamin wynagradzania, zasady wypłaty oraz praktykę stosowaną przez pracodawcę.
Kiedy wypłaca się trzynastkę i jak ją rozliczyć?
Dodatkowe wynagrodzenie roczne za poprzedni rok wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy kolejnego roku, czyli co do zasady do 31 marca. Przy likwidacji pracodawcy ustawa przewiduje wcześniejszy termin związany z rozwiązaniem stosunku pracy.
Trzynastka jest przychodem ze stosunku pracy. Podlega opodatkowaniu podatkiem PIT oraz oskładkowaniu na zasadach dotyczących wynagrodzeń pracowniczych. Kwota podana we wzorze jest więc kwotą brutto, a wypłata netto zależy między innymi od składek, zaliczki na podatek i sytuacji podatkowej pracownika.
Najbezpieczniejszy schemat obliczeń to: najpierw ustalenie prawa do świadczenia, potem oddzielenie wynagrodzenia za pracę od zasiłków i świadczeń jednorazowych, a na końcu pomnożenie prawidłowej podstawy przez 8,5%.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej analizy przepisów, regulaminu wynagradzania ani dokumentacji płacowej pracownika.



