Banknot polimerowy – co to jest i czym różni się od papierowego?

Banknot polimerowy to pieniądz wykonany z elastycznego tworzywa sztucznego, a nie z włókien papierowych. Jest trwalszy, odporny na wilgoć i może zawierać przezroczyste okienka oraz zaawansowane zabezpieczenia. Sprawdź, jak powstaje, czym różni się od tradycyjnego banknotu i który polski nominał wydrukowano na polimerowym podłożu.

Co to jest banknot polimerowy?

Banknot polimerowy powstaje z cienkiej folii wykonanej z tworzywa sztucznego. Materiał ten jest elastyczny, gładki i mniej podatny na działanie wody niż papier zabezpieczony włóknami. Na jego powierzchni drukuje się grafikę, nominał, numerację oraz elementy rozpoznawane dotykiem.

W wielu emisjach część folii pozostaje bez nadruku. Tworzy wtedy przezroczyste okienko, które można połączyć z hologramem, metalicznym paskiem albo innym elementem optycznym. Taka konstrukcja utrudnia wykonanie kopii przy użyciu zwykłego skanera i drukarki.

Podłoże polimerowe stosują przede wszystkim państwa o gorącym i wilgotnym klimacie. Banknoty używane w takich warunkach szybciej niszczeją, gdy wykonano je z papieru. Tworzywo ogranicza wchłanianie wilgoci, choć nie czyni pieniądza całkowicie odpornym na uszkodzenia.

Banknot polimerowy nie jest plastikową kartą płatniczą. To drukowany środek płatniczy wykonany ze specjalnego, cienkiego podłoża z tworzywa sztucznego.

Polimerowy i papierowy – jakie są różnice?

Największa różnica dotyczy materiału. Papierowy banknot ma strukturę włóknistą, dlatego można wyczuć jego charakterystyczną szorstkość. Polimer jest bardziej śliski i sprężysty, a po zgnieceniu często łatwiej wraca do pierwotnego kształtu.

Tworzywo pozwala umieścić zabezpieczenia w miejscach, których nie da się łatwo odtworzyć na papierze. Przezroczyste fragmenty są widoczne z obu stron i zmieniają wygląd przy oglądaniu pod różnym kątem. Papier nadal ma jednak własne atuty – dobrze przyjmuje druk wypukły i od lat jest znany urządzeniom obsługującym gotówkę.

Trwałość w codziennym obiegu

Polimer nie wchłania potu ani rozlanej cieczy tak łatwo jak papier. Z tego powodu banknot może dłużej zachować czytelność, szczególnie w portfelach, kieszeniach i kasach samoobsługowych. Nie należy go jednak prasować, podgrzewać ani składać w jednym miejscu, ponieważ wysoka temperatura może odkształcić folię.

Wpływ na zabezpieczenia

Podłoże z tworzywa umożliwia zastosowanie otwartych okien, których nie trzeba zakrywać nadrukiem. W połączeniu z hologramem, mikrodrukiem i farbą zmieniającą kolor tworzą one kilka niezależnych barier dla fałszerza. Autentyczność sprawdza się wzrokiem, dotykiem oraz przez przechylenie banknotu.

Jaki był pierwszy polski banknot polimerowy?

Banknot 20 zł Legiony Polskie był pierwszym banknotem polimerowym wyemitowanym przez Narodowy Bank Polski. NBP wprowadził go 5 sierpnia 2014 roku, aby upamiętnić 100-lecie utworzenia Legionów Polskich. Nakład wyniósł 50 000 sztuk, a emisja miała charakter kolekcjonerski.

Na stronie przedniej umieszczono portret Marszałka Józefa Piłsudskiego. Odwrotna strona przedstawia Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari z gwiazdą, odznakę I Brygady Legionów Polskich oraz orzełka legionowego. Projekt przygotował Andrzej Heidrich, początkowo z myślą o druku na podłożu papierowym.

Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. wykonała ten projekt na materiale polimerowym na zlecenie NBP. W rezultacie banknot łączył zabezpieczenia znane z pieniędzy papierowych z rozwiązaniami typowymi dla tworzywa sztucznego.

Hologram Belwederu

Najłatwiej rozpoznawalnym elementem jest Hologram Belwederu umieszczony w przezroczystym okienku. Po zmianie kąta patrzenia obraz i odbicia światła układają się inaczej. Banknot zawiera też roślinny element zmieniający kolor, niebieski metaliczny fragment, mikrodruki, druk stalorytniczy oraz numerację typograficzną.

Certyfikat PWPW

W styczniu 2013 roku PWPW uzyskała Guardian Printer Accreditation. Certyfikat potwierdził przygotowanie parku maszynowego, procedur i personelu do produkcji banknotów na podłożu polimerowym. W tamtym okresie tylko kilkanaście drukarni na świecie posiadało takie uprawnienia.

Jak rozpoznać autentyczny banknot polimerowy?

Ocena nie wymaga specjalistycznego sprzętu. Najpierw sprawdź jakość druku, krawędzie przezroczystego pola i zgodność elementów widocznych po obu stronach. Oryginalny banknot ma wyraźne linie, precyzyjną numerację i nadruk, który nie rozmazuje się przy delikatnym potarciu.

Drugim etapem jest oglądanie pod światło oraz przechylanie pod różnymi kątami. Hologram powinien zmieniać wygląd zgodnie z ruchem banknotu, a mikrodruk zachowywać ostre kontury. W razie wątpliwości nie próbuj samodzielnie usuwać podejrzanego fragmentu ani przecinać folii.

Przy sprawdzaniu banknotu zwróć uwagę na kilka elementów:

• przezroczyste okienko i prawidłowo osadzony hologram,
• zmianę koloru elementu optycznego po przechyleniu,
• wyczuwalny dotykiem druk stalorytniczy,
• ostry mikrodruk oraz równą numerację,
• brak pęcherzy, rozwarstwień i śladów doklejania folii.

Banknot polimerowy 5 funtów z Anglii

Bank Anglii wprowadził do obiegu pierwszy polimerowy banknot 5 funtów 13 września 2016 roku. Miał wymiary 125 × 65 mm, czyli był o 15 procent mniejszy od wcześniejszego papierowego odpowiednika. Na awersie znalazł się portret królowej Elżbiety II, a na rewersie wizerunek Sir Winstona Churchilla, Pałacu Westminsterskiego i Big Bena.

W banknocie umieszczono plastikowe okienko z portretem monarchini, hologram oraz mikrodruk widoczny dopiero pod mikroskopem. Jeden z hologramów przedstawiał rozetę związaną z Blenheim Palace, miejscem urodzenia Churchilla. Papierowe pięciofuntówki pozostały w obiegu do 5 maja 2017 roku, a później można je było wymieniać w oddziałach Banku Anglii.

Ten przykład pokazuje, że polimer nie oznacza jednego wzoru ani jednego systemu zabezpieczeń. Każdy bank centralny dobiera materiał, rozmiar, farby i elementy optyczne do własnej serii emisyjnej. Dla użytkownika liczą się przede wszystkim trwałość, czytelność oraz możliwość szybkiego sprawdzenia autentyczności.